Adam Chętnik urodził się 20 grudnia 1885 roku w podłomżyńskim Nowogrodzie. Był wybitnym, niezwykle zasłużonym dla kultury polskiej etnografem i muzealnikiem, ale także działaczem społecznym i politycznym. Miłośnik i badacz kultury kurpiowskiej, autor wielu książek poświęconych Kurpiom i Puszczy Zielonej, lutnik, muzyk grający amatorsko na wielu instrumentach, twórca i reżyser zespołu pieśni i tańca. Twórca Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Jego dorobek naukowy liczy ponad 100 prac. Był posłem na Sejm I kadencji w II Rzeczypospolitej Polskiej, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Dzięki ogromnej życzliwości synowej Adama Chętnika, Zofii Chętnik, w roczniku TPZŁ „Ziemia Łomżyńska” nr 9 (2007 r.) z jej zbiorów opublikowaliśmy osiem Jego nieznanych wcześniej prac, a ponadto wspomnienie dr Krystyny Nawary, materiały wspomnieniowe o dziadku jego wnuczki, Ewy Chętnik-Donatowicz oraz żony Jadwigi Chętnikoiwej. Teraz Sejmik Województwa Podlaskiego ogłosił rok 2015 Rokiem Adama Chętnika.

Wicemarszałek województwa, Bogdan Dyjuk w okolicznościowym wystąpieniu pisze m.in.: W 2015 roku przypada jubileusz 130-lecia urodzin Adama Chętnika (1885 -1967) – etnografa, muzealnika, badacza kultury regionalnej Ziemi Łomżyńskiej. Sejmik Województwa Podlaskiego przekonany o szczególnym znaczeniu dorobku badacza kultury kurpiowskiej, ogłasza rok 2015 Rokiem Adama Chętnika w województwie podlaskim. Jego spuścizna stanowi fundamentalną część tożsamości, kultury i historii województwa

Adam Chętnik żył w latach 1885 – 1967. Był współwydawcą pisma dla młodzieży wiejskiej pt. „Drużyna”, a także książeczek o tematyce krajoznawczej, etnograficznej, historycznej z serii „Biblioteka Drużyny” i współredaktorem m. In. „Liryka wioskowego”. Pisał artykuły do prasy ludowej. W czasie I wojny światowej prowadził ożywioną działalność społeczno – polityczną na Kurpiowszczyźnie i pograniczu kurpiowsko – mazurskim.

Był wydawcą„Gońca Puszczańskiego” oraz „Gońca Pogranicznego”. Po odzyskaniu niepodległości był posłem ziemi łomżyńskiej na Sejm I kadencji. Około 1926 roku wycofał się z działalności politycznej na rzecz pracy naukowej i etnograficznej. W 1927 roku otworzył Muzeum Kurpiowskie na wolnym powietrzu w Nowogrodzie (obecnie Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika), które współpracowało z wieloma instytucjami kulturalnymi, naukowymi i społecznymi jak np. Uniwersytet i Instytut Etnograficzny w Warszawie czy Polska Akademia Umiejętności w Krakowie. Adam Chętnik był organizatorem placówki naukowej pn. Stacja Naukowo – badawcza Dorzecza Narwi Środkowej, która odegrała bardzo istotną rolę w uaktywnieniu badań naukowych, prowadzonych na ziemiach północno – wschodniej Polski. Adam Chętnik jest autorem wielu publikacji poświęconych Kurpiom. Dorobek naukowy liczy ponad 100 prac, około 500 artykułów, kilka tytułów o charakterze monograficznym. Założył miejscowy oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego oraz kurpiowskiego zespołu artystycznego. Podczas II wojny światowej cały dorobek muzealny i naukowy zgromadzony w Nowogrodzie uległ zniszczeniu, a on sam musiał się ukrywać w Warszawie i okolicach pod zmienionym nazwiskiem. Po 1945 roku podjął się odbudowy placówek naukowo – badawczych i muzealnych. W 1948 roku staraniami Adama Chętnika zostało otwarte w Łomży Muzeum Północno – Mazowieckie. Pracował w Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie oraz w Muzeum Ziemi w Warszawie. Przez niemal całe dorosłe życie zajmował się gromadzeniem historycznych i etnograficznych materiałów dotyczących regionu. Został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta i Złotym Krzyżem Zasługi, a pod koniec życia Krzyżem Orderu Odrodzenia Polski za zasługi dla muzealnictwa regionalnego. Adam Chętnik jest niezwykle ważną częścią tożsamości kultury i historii Ziemi Łomżyńskiej, a ustanowienie roku 2015 Rokiem Adama Chętnika w województwie podlaskim stanowi uhonorowanie jego zasług.

Adam Chętnik zmarł 29 maja 1967 roku w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu w rodzinnym Nowogrodzie. Jego grób to oryginalny polny kamień - głaz i pień bartny.

Warto także przypomnieć, że z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, medalem im. Adama Chętnika władze woj. łomżyńskiego honorowały ludzi zasłużonych dla naszej Ziemi. A już w ubiegłym roku, kiedy o Roku Chętnika nikt jeszcze nawet nie wspominał, w Galerii „Na Sienkiewicza 8”, mieszczącej się w siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej prezentowaliśmy ekspozycję poświęconążyciu i pracy Wybitnego Kurpia, pochodzącą ze zbiorów warszawskiego Muzeum Ruchu Ludowego. Nadal gotowi jesteśmy podjąć się wydania dzieł zebranych Adama Chętnika.

 

ROCZNIK ZIEMIA ŁOMŻYŃSKA NR 9

 

ROZDZIAŁ „ADAM CHĘTNIK – SYN KURPIÓW, OBYWATEL ŚWIATA”

 

- Wawrzyniec Kłosiński - Zastanawiał się, czy to będzie dobre dla Polski            str.            63

 

- Dr Krystyna Nawara - Wspomnienie o Adamie Chętniku                                                     70

 

- Ewa Chętnik Donatowicz – Zasługi Adama Chętnika w szerzeniu idei „swojszczyzny kurpiowskiej”                                                                                                                            72

 

- Ewa Chętnik-Donatowicz – Adam Chętnik: Zostać Polski rycerzem                                    78

 

- Adam Chętnik – Północny Wschód Europy – Białowieska Puszcza                                      83

 

- Adam Chętnik – Stach Konwa, bohater kurpiowski, wielki patriota Ziemi Łomżyńskiej     90

 

- Adam Chętnik – Z historii pierwszego Skansenu – Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie nad Narwią                                                                                                                                     103

 

- Adam Chętnik – Ze wspomnień o moim jantarnictwie (bursztyniarstwie) 1909-1958        109

 

- Adam Chętnik – Jak się lud budził                                                                                        118

 

- Adam Chętnik – Co się stało z Instytutem Północno-Mazowieckim w Łomży?                  149

 

- Adam Chętnik – O pięknej Stasi                                                                                            158

 

- Adam Chętnik – Anegdotki łomżyńskie                                                                                163

 

- Jadwiga Chętnikowa – Odbudowa i rozbudowa Muzeum Kurpiowskiego – Skansenu w Nowogrodzie                                                                                                                             165

 

Rocznik jest do nabycia w siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, ul. Sienkiewicza 8, 18-400 Łomża, tel. 862162833, e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.