Nasze Towarzystwo

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej weszło w 62 rok działalności. Ostatni „okrągły jubileusz – 60-lecie – obchodziliśmy w 2018 r. Na jego obchody 10 i 11 listopada 2018 r. przyjechało kilkadziesiąt osób z całego kraju.

Sala reprezentacyjna restauracji „Amadeus” (przy ul. Przykoszarowej 16), w której 16 listopada o 17.00 rozpoczynały się główne uroczystości jubileuszowe, wypełniła się „solą tej ziemi” po brzegi. Uczestnicy uczcili chwilą zadumy nieżyjących już założycieli Towarzystwa z 1958 roku i wszystkich, którzy odeszli już na służbę rodzinnej ziemi w „niebieskich ogrodach”. Autorka monografii Łomży, Honorowa Członkini Towarzystwa i Honorowa Obywatelka Łomży, Donata Godlewska oraz znana artystka plastyk, malarka, pedagog, autorka projektów kart TPZŁ: „Betlejem Łomżyńskie” i „Łomżyńskie Alleluja” uhonorowane zostały na wniosek TPZŁ przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Medalami „Gloria Artis”. Przedstawiciele władz wojewódzkich uhonorowali prezesa Zarządu Głównego Zygmunta Zdanowicza medalem „Zasłużony dla Województwa Podlaskiego”. My z kolei, dziękując panu Profesorowi Adamowi Dobrońskiemu za wieloletnie bezinteresowne zaangażowanie się w działalność naszego Towarzystwa, postanowiliśmy uwiecznić Go na płótnie, pędzlem art. plast. Teresy Adamowskiej. To spotkanie było również okazją do promocji 14. wydania rocznika „Ziemia Łomżyńska”.

Gdy sięgnąłem do kart historii Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej z pierwszych trzydziestu lat i zapoznałem się ze staraniami o jego powstanie,przeanalizowałem treść preambuły Statutu Towarzystwa, potwierdziłem swoje przekonanie i przeświadczenie o sile ludzkich pragnień, miłości do miejsca urodzenia, tęsknoty do lat młodości i głębokiego patriotyzmu ludzi, którzy zabiegali o zjednoczenie swoich sił i możliwości wyrażenia zamysłów w formie organizacyjnej, dającej możliwość dalszego działania na rzecz ojczyzny swego pochodzenia (miejsca urodzenia).

Cele Towarzystwa sprecyzowali w trzech zdaniach:

  • Popieranie i popularyzowanie rozwoju społecznego, gospodarczego i kulturalnego Ziemi Łomżyńskiej.
  • Kultywowanie i popularyzowanie tradycji, obyczajów i folkloru Ziemi Łomżyńskiej oraz rozwijanie wiedzy o tym regionie.
  • Utrwalenie wśród członków zasad koleżeńskiego współżycia i łączności ze społeczeństwem Ziemi Łomżyńskiej.

Założycielami Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, którzy odbyli 21 kwietnia 1958 r. w mieszkaniu Edwarda Ciborowskiego przy ul. Prezydenckiej 11 w Warszawie pierwsze oficjalne spotkanie Komitetu Założycielskiego byli: Tomasz Brzozowski, Stanisław Bagiński, Edward Ciborowski, Henryk Cieśluk, Krystyna Chrobakowa, Elżbieta Cyfracka, Edmund Dąbrowski, Regina Dębnicka, Stanisław Dębowski, Michał Godlewski, Janina Kalinowska, Franciszek Kamiński, Jan Kisiel, Halina Miroszowa, Robert Prusiński, Regina Gołaszewska, Wacław Saciłowski, Włodzimierz Sokorski, Tadeusz Wrzesiński, Stanisław Krupka.

4 czerwca 1958 wyżej wymienieni złożyli podpisy pod pismem adresowanym do Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy, powołując się na art. 19 prawa o stowarzyszeniach, załączając 4 egzemplarze statutu Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej i wskazując tymczasowy adres: Warszawa, ul. Prezydencka 11, z prośbą o zarejestrowanie stowarzyszenia.

Statut zawierał wstęp o treści:

Urodzeni i wychowani na obszarze Ziemi Łomżyńskiej, związani z nią długoletnim pobytem i pracą jesteśmy i pozostaniemy jej wierni gdziekolwiek i jakkolwiek przypadnie nam dzisiaj żyć.

W pamięci i sercach nosimy obraz piękna naszych rodzinnych stron a rozproszeni dziś niemal po całym świecie czujemy się bratnią rodziną, połączoną trwałymi więzami koleżeństwa i przyjaźni.

Pragniemy w miarę sił naszych spłacić wielki dług zaciągnięty wobec Ziemi Łomżyńskiej, która nas wychowała, przyczyniając się do jej rozkwitu gospodarczego i kulturalnego. Bolejemy nad jej dzisiejszym zaniedbaniem i zniszczeniem, pragniemy dopomóc w ciężkim trudzie dzisiejszym jej gospodarzom i wspólnie z nimi przywrócić naszej wspólnej ojcowiźnie jej dawny blask.

Chcemy ocalić od niepamięci i zatracenia spuścizny dawnej tysiącletniej kultury chroniąc pieczołowicie ocalałe ślady przeszłości, artystyczny i obyczajowy dorobek ludu tej Ziemi, chlubne tradycje walk w obronie wolności i postępu.

Pragniemy podzielić się z mieszkańcami innych dzielnic i regionów naszego kraju całym bogactwem i pięknem Ziemi Łomżyńskiej, umożliwiając im wędrówki, pobyt i wypoczynek w szczególnie pięknych okolicach naszej Ziemi.

Widząc, że w poszczególnych okresach historii geograficzny obszar Ziemi Łomżyńskiej kształtował się różnie, nie ograniczamy naszych uczuć ani zamierzeń do aktualnych podziałów administracyjnych w tym przekonaniu, że działalnością naszą przyczyniać się będziemy do ożywienia i wzmacniania więzi, których dawnym historycznym ośrodkiem była Łomża.

Zjednoczeni tymi zamiarami, powiązani wzajemnie więzami koleżeństwa i przyjaźni i wspólną nam miłością ziemi rodzinnej, postanowiliśmy się zjednoczyć w Stowarzyszeniu PRZYJACIÓŁ ZIEMI ŁOMŻYŃSKIEJ i w tym celu w tysięczną rocznicę Łomży uchwaliliśmy niniejszy statut.”

Dopiero 3 listopada 1958 r. Urząd Spraw Społecznych Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawy postanowił wpisać do Rejestru Stowarzyszeń i Związków pod nr 666 Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej.

11 listopada 1958 r. odbyło się pierwsze Walne Zgromadzenie Członków, podczas którego przyjęto do Towarzystwa 110 osób, wybrano pierwsze władze Zarządu Głównego Towarzystwa w składzie: przewodniczący – Edward Ciborowski, wiceprzewodniczący – Henryk Cieśluk i Wacław Saciłowski, sekretarz – Regina Dębnicka, skarbnik – Danuta Wyrzykowska, z–ca członka – Franciszek Kamiński. Komisja Rewizyjna: przewodniczący – Stanisław Krupka, wiceprzewodniczący – Tadeusz Brzostowski, sekretarz – Krystyna Chrobokowa, członkowie – Włodzimierz Sokorski, Stanisław Bagiński, Regina Gołaszewska, Janina Kaczyńska. Sąd Koleżeński: przewodniczący – Robert Prusiński, członkowie – Elżbieta Cyfracka, Janina Kalinowska, Michał Godlewski.

W dwu najbliższych latach rosła liczba członków w różnych częściach kraju, których wiązały słowa preambuły statutu i cele Towarzystwa.

Dziś od tamtych dni dzieli nas półwiecze. Mamy możliwość zajrzenia do tego, co zostało odnotowane w aktach naszego Towarzystwa, do wspomnień wielu ludzi, do opisu jego stanu dziś, aby podjąć próbę odpowiedzi na pytanie: Czy kolejne pokolenia członków stanęły na wysokości zadania w realizacji wizji Towarzystwa, o jakim marzyli założyciele?

Problem jest złożony, bowiem przeobrażenia w naszej Ojczyźnie w tym półwieczu były znaczące. Przeżyliśmy stan wojenny, odzyskaliśmy wolność i niepodległość, wstąpiliśmy do NATO, jesteśmy w strukturach Unii Europejskiej, cieszyliśmy się i korzystaliśmy z 27–letniego pontyfikatu Papieża – Polaka, Jana Pawła II. Dokonały się przeobrażenia gospodarcze i ekonomiczne. Przeprowadzono reorganizację administracyjną kraju. Buduje się społeczeństwo obywatelskie i wiele innych okoliczności, które miały wpływ na rozmiar stawianych celów działalności, poziom zaangażowania i rytm pracy społecznej Towarzystwa.

 

W pierwszych latach istnienia Towarzystwa wnioski dotyczyły m.in.: przyspieszenia budowy dróg i ulic, przywrócenia odbudowy i rozbudowy różnych zakładów pracy na Ziemi Łomżyńskiej oraz budowy linii kolejowej Łomża – Kolno – Pisz, budowy Centrum Kultury, budowy ośrodka sportów wodnych nad Narwią, odbudowy browaru w Drozdowie i wielu innych.

Dzięki naszym wnioskom i opiniom udało się m.in. doprowadzć do przeprowadzenia trasy Via Baltica przez Łomżę.

Towarzystwo zawsze opiniowało i brało udział w powstawaniu każdej wersji planów zagospodarowania miasta i gmin, projektów architektonicznych części miasta i wielu innych realizacji: zakładów przemysłowych, uczelni, czy obiektów kulturalnych, gdzie wymagana była opinia środowisk i organizacji pozarządowych.

Takie działania prowadzą do utrzymania ścisłej współpracy przedstawicieli Towarzystwa z władzami administracyjnymi, samorządami, towarzystwami naukowymi i regionalnymi, środowiskami zawodowymi, instytucjami ochrony zabytków i ochrony przyrody.

W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku członkom Towarzystwa udało się zrealizować jedno z pierwszych zadań, jakim było powołanie w Łomży Stacji Naukowej. Dzięki wielu naukowcom i ówczesnym władzom, w maju 1975 odbył się założycielski zjazd Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego im. Wagów. Zawdzięczamy to między innymi członkom TPZŁ, profesorom: Piotrowi Bańkowskiemu, Bohdanowi Winiarskeimu, Franciszkowi Piaścikowi, Edwardowi Ciborowskiemu, Adamowi Chętnikowi oraz posłowi Franciszkowi Wasążnikowi i szczególnie zaangażowanej i kierującej działaniami ŁTN Helenie Czernekowej.

Kolejnym śladem tamtych lat było powołanie w 1986 roku Drużyny ZHP Weteranów Ziemi Łomżyńskiej im. Leona Kaliwody, opierającej swoją działalność na strukturze organizacyjnej TPZŁ. Tu wielki udział mieli członkowie Towarzystwa, harcerze z Warszawy i Komendant Hufca ZHP Łomża – Miasto.

Wcześniej złożony był wniosek o nadanie Łomży Krzyża Virtuti Militari.

Symbolicznym przykładem współpracy z łomżyńskim środowiskiem było ufundowanie pierwszego sztandaru Miastu Łomża, odznaczenie miasta w 1975 r. Orderem Sztandaru Pracy II Klasy oraz wspólna z prezydentem miasta inicjatywa ufundowania sztandaru I Łomżyńskiemu Batalionowi Remontowemu w Łomży i przygotowania uroczystego przekazania sztandaru na dzień 17 sierpnia 2003 r.

Byliśmy współorganizatorami ponad 20 sesji naukowych popularno–naukowych z zakresu gospodarki, kultury i historii. Współuczestniczyliśmy w odtworzeniu m.in. sztandaru gimnazjum męskiego, budowy pomników żołnierzom 33 PP – obrońcom Ziemi Łomżyńskiej, ku czci poległych Harcerek i Harcerzy, popiersia prof. B. Winiarskiego, pomnika na symbolicznym grobie prof. Cz. Lustycha, odbudowy i odsłonięcia zrekonstruowanego pomnika Stacha Konwy w Lesie Jednaczewskim, odsłonięcia kilkunastu tablic np.: w roku 1958 – głazu poświęconego pamięci wychowanków i uczniów średnich szkół łomżyńskich, którzy zginęli w walce o wyzwolenie, postęp i sprawiedliwość, o szkołę polską i język polski (pl. Kościuszki). W 1991 roku za sprawą Towarzystwa i Komendy Hufca ZHP w Łomży doprowadzono do ponownego odsłonięcia – wbrew ówczesnym władzom – historycznej tablicy poświęconej bohaterowi z 11 listopada 1918 r., Leonowi Kaliwodzie, w miejscu jego tragicznej śmierci przy ul. Sienkiewicza. W 20… roku doprowadziliśmy do ufundowania tablicy poświęconej ofiarom funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego na budynku b. siedziby UB przy ul. Nowogrodzkiej 5.

Dzięki nam śladów upamiętniających wydarzenia i ludzi w naszym mieście jest więcej.

Niezwykle ważną dziedziną naszej pracy jest działalność wydawnicza, którą prowadzimy już od 1958 r., od czasu, gdy poligrafia była w powijakach. W latach 1958–1983 ukazały się trzy pozycje książkowe i 5 numerów „Wiadomości Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej”. Następnie Oddział Łomżyński kontynuował wydawanie „Wiadomości” – od roku 1988 ukazało się 31 numerów tego kwartalnika. Od 1998 ukazywały się ponadto „Komunikaty Zarządu Głównego” (25 numerów) i „Zeszyty Łomżyńskie” (21 numerów), redagowane przez Oddział Łomżyński, a od roku 2006 nowy kwartalnik „Wiadomości Łomżyńskie” – 64 numery.

W roku 2014 ukazała się 55. pozycja książkowa wydana przez Zarząd Główny TPZŁ. Po kilka pozycji wydały oddziały: warszawski, łomżyński oraz Drużyna Weteranów; łącznie – ponad 60 pozycji. To najwspanialsza forma odtwarzania i dokumentowania historii Ziemi Łomżyńskiej, to źródło informacji o ludziach i kulturze, obrzędach i zwyczajach, o pięknych i smutnych losach naszej Małej Ojczyzny.

Dzięki przychylności autorki projektów plastycznych – Teresy Adamowskiej, autorów wierszy oraz łomżyńskich drukarni od kilku lat na Święta Wielkanocne i Boże Narodzenie ukazują się karty „Alleluja Łomżyńskie” i „Betlejem Łomżyńskie” – nasze karty.

Z inicjatywy Towarzystwa powstał Społeczny Komitet Obchodów 200–lecia Zespołów Zabytkowych Cmentarzy Wyznaniowych w Łomży. Obchody tej rocznicy odbyły się w 2001 roku. Od 1984 roku organizujemy kwesty „Ratujemy Łomżyńskie Zabytki Cmentarne”. Każdorazowo zbieramy w granicach 30 tysięcy złotych. Do tej pory udało się odrestaurować ponad 120 nagrobków z funduszy pozyskanych z kwest, od konserwatora zabytków i Marszałka Województwa Podlaskiego. Wybrukowaliśmy dwie główne aleje ze środków Urzędu Miasta. Kwesty to ważne wydarzenia społeczne i edukacyjne, a ich podsumowania od kilku lat odbywają się w Teatrze Lalki i Aktora (wcześniej – w łomżyńskim studiu Polskiego Radia Białystok) i są zawsze ważnymi wydarzeniami kulturalnymi w mieście.

Od 2003 roku organizujemy przy wydatnej pomocy i z inicjatywy Oddziału Białostockiego TPZŁ konkurs na najlepszą pracę magisterską lub dyplomową podejmującą problematykę Ziemi Łomżyńskiej. Tym sposobem zebraliśmy ponad 70 prac, które w sposób badawczy i nowatorski omawiają podjęte problemy. Wzbogaciły one bibliotekę TPZŁ i tym samym są dostępne szerokiemu ogółowi zainteresowanych. Jury konkursu pracuje pod przewodnictwem prof. Adama Dobrońskiego, a uroczystości wręczania nagród odbywają się stale w gościnnym ratuszu.

Po raz 23. odbył się Ogólnopolski Turniej Mini Koszykówki Chłopców „Łomżyńska Zima” pod patronatem Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, organizowany przez Szkołę Podstawową Nr 9 w Łomży.

Zorganizowaliśmy trzynaście edycji konkursu recytatorskiego „Strofy znad Narwi” im. Henryka Gały. W konkursie tym córka zmarłego w 2020 r. poety Aleksandra funduje nagrody pieniężne laureatom. Z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Zbójnej i wójtem gminy współorganizujemy konkurs „Rozmaitości wielkanocne”, rozstrzygany w Niedziele Palmowe. Współpracujemy ze szkołami organizującymi otwarte konkursy wiedzy o Łomży i Ziemi Łomżyńskiej.

Zorganizowaliśmy 16 Zjazdów Wychowanków i Nauczycieli Szkól Ziemi Łomżyńskiej (gościmy chętnie sympatyków naszej ziemi). To wspaniała okazja do spotkań, dyskusji i emocjonalnych uniesień. Każdy z tych zjazdów był inny w treści, ale każdy też poszerzał wiedzę o historii regionu łomżyńskiego, jego urokach, pobudzał do wspomnień i pozostawiał trwały ślad w mieście – nie tylko materialny.

W roku 50-lecia Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej z rożnych stron Polski napłynęły zgłoszenia profesorów wywodzących się z Łomży lub w inny sposób związanych z Ziemią Łomżyńską do „Rady Profesorskiej Ziemi Łomżyńskiej”. Pragniemy, by dorobek naukowy członków Rady można było wykorzystać w dalszym rozwoju Ziemi oraz by powstała mała monografia ludzi nauki Ziemi Łomżyńskiej. Kolejnym wyzwaniem jest Słownik Biograficzny Łomży i Ziemi Łomżyńskiej.

Przed publicznością łomżyńską (i nie tylko) 24 sierpnia 2008 r., na zaproszenie Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej wystąpił Państwowy Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze”.

Zaprezentowane tu formy pracy nie obrazują pełnego wysiłku społecznikowskiej misji członków i ogniw Towarzystwa. To dobrze, że dzieje się bardzo dużo, o czym w szczegółach informujemy członków Towarzystwa w sprawozdaniach przygotowywanych co trzy lata przed Walnymi Zjazdami Delegatów. Są to materiały ogólnodostępne. Dorobek z górą sześciu dekad pracy Towarzystwa wymaga opracowań badawczych, do których zachęcamy.

Czy odpowiedziałem na wcześniej postawione pytanie? Nie mam wątpliwości, że pozostaliśmy wierni określonym w Statucie celom i zamysłom twórców Towarzystwa.

Chylę czoło przed Tymi, którzy odeszli, ale wielkim sercem i zaangażowaniem zapełnili najpiękniejsze karty naszego Towarzystwa.

Przy okazji jubileuszu pragnę serdecznie podziękować członkom Towarzystwa, jego sympatykom za trud, za trwanie, za miłość, jaką otaczają ten skrawek naszej Małej Ojczyzny – Ziemię Łomżyńską. To wartości, które budują autorytet w oczach społeczeństwa. Słowa pozdrowień kieruję do wszystkich mieszkańców Ziemi Łomżyńskiej i Łomżyniaków rozsianych po całym świecie.

Ziemia Łomżyńska jest bardzo ważna w naszym życiu, ale pamiętajmy, że i my jesteśmy jej potrzebni.

Zygmunt Zdanowicz